BBN Haber

Prof. Dr. Ercan Yılmaz

Dogmatizm, bencillik ve dikey bireycilik -1

25.03.2020 00:10

İnsanlık olarak çok zor günler yaşıyoruz. Benim kısa olmayan hayatımda hiç şahit olmadığım günlerdeyiz. İnsanların birbirlerine şüpheli yaklaştığı, salgın hastalıkların ve pandeminin yaşantımızın bir parçası olduğu zamanlardayız. Bu günlerde daha soğukkanlı, daha empatik, daha kuralcı daha hijyenik olmak zorundayız. Başkalarının dikkatsiz, kuralsız, hijyensiz ve empatiden yoksun davranmasından kaynaklanan davranışlardan zarar görebiliriz. Ya da bizim bu gibi davranışlarımızdan başkaları zarar görebilir.

Bu süreçte ruh sağlımızı iyi tutmak zorundayız. Çevremizde yaşayan bazı insanlarla sosyal ilişkilerimizin düzeyini iyi ayarlamalıyız. Kim mi bu insanlar?  “Dogmatikler, benciller ve dikey bireyciler”.

Ben kendi adıma bu tip insanlarla aynı ortamda bulunmak zorunda kalsam onları sadece dinler, cevap vermemeye, anlamaya çalışır ve onlara çoğu zamanda üzülürüm. Onları biraz tanıyalım mı?

Dogmatik kişiler; bir düşünce sisteminin varsaydığı temel bilgilerini, düşüncelerini, fikirlerini, görüşlerini, yargılarını, inançlarını; inceleme ve araştırmaya gerek duymaksızın, kanıt aramaksızın, mantık süzgecinden geçirmeksizin kabul edenlerdir. Dogmatik kişilerin temel özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz;

  • Bilimsel veya ideolojik takıntıları vardır,
  • Düşüncelerini hiçbir şekilde eleştirmezler,
  • Problem çözme sürecinde farklı çözüm yollarına açık değildirler,
  • Fikirlerini gözden geçirmezler,
  • Kendi düşüncesine sahip olmayı sağlıklı bir psikolojinin ön koşulu olarak açıklarlar,
  • Başkalarına buyurma, dayatma, emir verme ve yönlendirme eğilimindedirler,
  • Aynı düşünceyi paylaştığı grupları över, diğerlerini eleştirirler,
  • Kendisi gibi olmayan insanlara düşmanca davranırlar,
  • Kendi düşüncesine uygun davranan insanlar ahlaklıdır, 
  • Empati kurmada yetersizlerdir,
  • Bir olayı kavramada ve yorumlamada güçlük çekerler,
  • Ben merkezli bir yaşam biçimini tercih ederler ve çoğu zaman bencillerdir.

Dogmatikler birçok şekilde olabilir. Bunlar; sağcı, solcu, liberal, sosyalist, dindar, laik vb.. Bu düşünce tarzı yaş, cinsiyet, ırk, tahsil, siyasi eğilim v.s. gözetmeksizin herkeste olabilir. Her mesleğin her düşüncesinin dogmatikleri vardır. Aslında dogmatiklik, bir düşünce tembelliğidir. İnsanın kendi düşünme yeteneğini kullanmamasının bir sonucudur. İnsanın kendisini kolay olana yönlendirerek, ezberlediği düşünce kodlara uygun davranmasıyla ortaya çıkar. Bu düşünce kodlarının dışına çıkmak zordur. Çünkü dogmatik olmamak; gayret, esneklik, kuşkulanmak, sorgulamak, öğrenmek ve farklı bakabilmek gerektirir. Dogmatikler kendisini zorlayarak bu eylemleri yapmak istemezler. Kolay olana kaçarlar. İnsanlar; dogmatik düşüncelerini, analiz etmezlerse, yeniden öğrenmezlerse ve değiştirme çabasına girmezlerse değiştirebilmeleri çok zordur.

Hristiyanlara ait bir web sitesinin seçtiği en komik  fıkra şöyledir.

Köprüden geçmekte olan dogmatik kişi, bir adamın intihar etmek üzere olduğunu görür. Koşarak yanına gelir ve ‘Dur, sakın yapma’ der. Adam ‘neden’ deyince dogmatik kişi, ‘Yaşamak için birçok neden var’ karşılığını verir ve aralarında şu şekilde konuşma geçer:

Dogmatik Kişi:  Dindar mısın?

İntihar Etmeye Çalışan Kişi: Evet

Dogmatik Kişi: Ben de... Hristiyan mısın Budist mi?

İntihar Etmeye Çalışan Kişi: Hristiyan.

Dogmatik Kişi: Ben de... Katolik mi yoksa Protestan mısın?

İntihar Etmeye Çalışan Kişi: Protestan.

Dogmatik Kişi: Ben de... Episkopal mi yoksa Baptist misin?

İntihar Etmeye Çalışan Kişi: Baptist.

Dogmatik Kişi: Ooo, ben de... Tanrının Baptist Kilisesi’nin mi, yoksa İsa’nın Baptist Kilisesi’nin mi üyesisin?

İntihar Etmeye Çalışan Kişi: Tanrının Baptist Kilisesi’nin.

Dogmatik Kişi: Ben de... Tanrı’nın reformcu Baptist Kilisesi mi, Tanrı’nın orijinal Baptist Kilisesi mi?

İntihar Etmeye Çalışan Kişi: Tanrı’nın reformcu Baptist Kilisesi.

Dogmatik Kişi: Ben de... 1879 tarihli mi, yoksa 1915 tarihli reformdan mı yanasın?

İntihar Etmeye Çalışan Kişi: 1915.

Dogmatik Kişi: ‘Vay kafir vay’

Dogmatikler için dünya Ahmet İnam’ın belirttiği gibi ikiye ayrılır. Bir tarafta “Bizimkiler” ve diğer tarafta “Onlar." Maalesef yukarıda intihar etmeye çalışan kişi onlar tarafında kalmıştır. Belki içimizden içten içe “Hristiyan değil mi ölsün gitsin. Dünya bir kafirden kurtulmuş olur“ diyoruzdur.

Bu tür özellikleri gösteren insanlar çevremizde çok var değil mi? İnsanlığın zor günler yaşadığı ve tüm dünyanın COVİD-19’dan dolayı pandemiyi yaşadığı süreçte bile bu tip insanların seslerini çok fazla duyuyoruz.

Örneğin COVİD-19 hastalığı ve bunun Pandemi haline gelmesini, hepimizin ağlayarak ve üzülerek izlediği, insanlığımızdan utandığımız Aylan Bebeğin yaşadığı dramla ilişkilendiren tipler. İnsanlığın yaşadığı tüm olumsuzlukları kendi dinsel öğretilerine dayandıran ve o öğretilerle olayları ilişkilendirenler, kendi gibi olmayan kendi gibi düşünmeyenlerin yüzünden kötü olayların başımıza geldiğini açıklayan kişiler. Her doğa olayında bu tipler çıkar. Depremde, yangında, selde.

Dogmatiklere bir başka örnek, ülkemizde COVİD-19 hastalığının yaygınlaşmasını Umre ziyaretinden gelen vatandaşlarımıza dayandıranlar. Pandeminin merkezinden Avrupa’dan gelen vatandaşlarımızın sayısının 350.000 civarında, Umre ziyaretinden gelenlerin yaklaşık olarak 21.000 düzeyinde olduğu söylenirken ısrarlı bir şekilde Umre ziyaretinden gelen vatandaşlarımızı suçlamaları. Ülkemizde yaşanan olumsuz olayları insanların sahip olduğu dini inançlardan kaynaklandığını düşünenler, her fırsatta dindar insanları suçlu bulanlar.

Dogmatik kişiler, kibirli ve dışlayıcıdırlar. Hoşgörüsüzdürler ve alaycıdırlar, Umutsuzluk, endişe ve öfke duygularını yoğun bir şekilde yaşar ve yaymaya çalışırlar. Farklı dünya görüşüne sahip olan insanlarla ilişki kurmayı sevmezler. Onları tanımak istemezler. Örneğin aşağıdaki karikatür bize çok şey anlatır. Belli bir dini görüşe sahip olan insanların dezenfekte edilmesi gerektiğini çağrıştırıyor sanki. Bu karikatür, kendi gibi olmayan insanları giyiminden, fiziksel özelliklerine kadar irite edici bir durumu yansıtmıyor mu?

Bu örnekleri çoğaltabiliriz Şu anda dünya bir pandemi durumunu yaşıyor. Bırakın bizi, en gelişmiş ülkelerin liderleri bile kendi ülkelerindeki insanların % 60’nın COVİD-19 hastalığına yakalanacağını söylüyor. Ama iyileşme oranı % 90’ların üstünde. Birbirimizi suçlamadan, daha fazla empati, hijyen, sosyal izolasyon vb. kurallara uymayla bu salgının zararlarını en aza indirebiliriz. 

Gelecek hafta bencillerden ve dikey bireysellerden bahsedeceğim. Onların özelliklerinden,  davranışlarının hayatımıza yansımalarından. Yaşanılan zor günlerde, güçlü farkındalık ve daha çok dikkat dileği ile…

https://twitter.com/ercanylmz28

https://www.instagram.com/ercanylmz28/?hl=tr

Yorumlar

  • DSelvi
    26.03.2020 16:38

    Açık, anlaşılır sade bir dille, güncel konularla da desteklenmiş hoş, bir o kadar da öğretici, düşündürücü yazı.Çok değerli hocamızı tebrık ederiz, takibe devam.

  • Ahmet Mücahit
    25.03.2020 13:01

    Çok kıymetli bir yazı olmuş elinize sağlık. Dogması olmayan birey var mıdır, Dogmasız yaşanabilir mi bu tip bir bireyin toplumda karşılığı ve uzlaşma toleransı düşük değil midir sorularına da değinebilirseniz sevinirim hocam...

  • Halil Birdem
    25.03.2020 11:05

    Cok degerli ve kıymetli hocam; Bu yil sizinle Ereglide yükseklisans derslerimde tanıştim.Derslerinize surekli katıldım ve kitabinizi okudum.Giresunlu olmanız ve Giresunun 4 yıl universitede havasinı solumam sizi daha cok sevmeme ve severek takip etmeme neden oldu. Bu yazi da duygularıniz icin sonsuz tesekkur ediyorum.Bilincli olmak ve bu yaziyi elimizden geldigi kadar yaymak ve insanları bilinclendirmek. Saygilar hocam.Görüsmek dileklerimle hoşçakalın....

Yorum Yaz - Yorumlarınız editör onayından sonra yayınlanacaktır

Bizi Takip Edin

Namaz Vakitleri

KONYA

05.02.2020
İmsak 05:00
Güneş 07:50
Öğle 13:05
İkindi 16:04
Akşam 18:22
Yatsı 19:40